Хавдар судлалын үндэсний төвийн хоол зүйч А. Оюундарьтай ярилцлаа.
-Эмнэлгийн хоол зүйчид үйлчлүүлэгчдэдээ зөвлөгөө, зөвлөмжөө хэрхэн өгдөг бэ. Энэ талаар мэдээлэл өгнө үү?
-Эмнэлгийн хоол зүйч нар үйлчлүүлж байгаа иргэдэд цагаар зөвлөгөө мэдээлэл өгдөг. Мөн тасагт хэвтэн эмчлүүлж байгаа үйлчлүүлэгч зөвлөгөө өгч ажилладаг. Эмнэлгийн хоол жирийн хоолноос илчлэг уураг ихтэй байдаг. Тэр дундаа хавдрын үеийн хооллолтод илчлэг, уураг нэмэгдүүлсэн байдаг юм. Иймээс хоолны эцэс, мено, хоол үйлдвэрлэлийн тасагтайгаа хамтарч ажилладаг. Ихэнх хүмүүс эмчилгээ хийлгэж, эмнэлгээс гарсны дараа цаашид хэрхэн хооллох талаар зөвлөгөө мэдээлэл авдаг. Олон улсын датагаас харахад 15-45 орчим хувь нь оношлогдох үедээ шим тэжээлийн доройтолд орчихсон байдаг. Харин эмчилгээний үед шим тэжээлийн доройтол 40-80 хувь нь болж өсдөг.
Энэ нь хожуу оношлогдох, хавдрын байршлаас шалтгаалдаг. Тухайлбал, хөхний хавдар эхний үед оношлогдохдоо хооллолтой холбоотой ямар ч зүйл мэдэгдэхгүй. Харин улаан хоолой, ходоод, элэг, нойр булчирхай болон хоол боловсруулах замын хавдар хоол идэхээр ямар нэгэн нөлөө мэдэгдэж байдаг учраас шим тэжээлийн доройтолд ордог. Хүмүүс хавдар гэж үг сонсоод шууд хоолоо хориод эхэлдэг. Ингээд өөрийгөө шим тэжээлийн доройтолд оруулдаг.
-Шим тэжээлийн дутагдал орохоор ямар сөрөг нөлөө үзүүлдэг бэ?
-Шим тэжээлийн сөрөг үр дагавар бол булчингийн масс буурдаг. Булчингийн масс хүнд маш их хэрэгтэй зүйл. Булчингийн масс буураад ирэхээр хөдөлгөөн хийхэд хүндрэлтэй болж, хэн нэгний хараат болдог. Мөн амьдралын чанарыг алдагдуулдаг. Эмчилгээний үр нөлөөнд сөрөг үр дагавар өгөхөөс гадна мэс заслын дараах хүндрэлийг нэмэгдүүлдэг. Тодруулбал, оёдол, шархны эдгэрэлт удааширч, эмнэлэгт хэвтэх хугацаан нэмэгдэг.
Хавдрын эсрэг туяа, хими, дархлаа, мэс заслын эмчилгээний үед шим тэжээлийн доройтол орж хоол идэж уухад хүндрэлтэй болж, шим тэжээл нь алдагдаж явдаг. Иймээс хавдрын үед илчлэг уургийн хэмжээг нэмэгдүүлэх шаардлагатай. Энгийн үеэс уураг илчлэгээ өндөр хэмжээгээр авах хэрэгтэй . Жишээлбэл, 60 кг жинтэй эрүүл хүн жингийн кг тутамдаа 0,8 грамм уураг хэрэглэх. Харин хорт хавдрын онош хүн 1,5 грамм уураг хэрэглэх ёстой.
-Тэгэхээр хавдраа эмчлүүлж байгаа байх хугацаандаа хооллолт дээр хэрхэн анхаарах ёстой бэ. Уураг, илчлэгээ хэрхэн нэмэгдүүлэх бэ?
-Ихэнх хүмүүс бүлэг хүнсний хориод эхэлдэг. Сахар хавдрыг тэжээж, хавдрын эс хооллож, эрч хүчээ болгож ашигладаг. Гэхдээ бидний бүх эс сахрын эрч хүчийг ашиглаж байдаг. Бид цусанд дахь сахраа тогтмол хянадаг. Сахар хүнийг бие өөрөө нарийн зохицуулдаг. Сахар ихдэхээр өвчин үүсдэг, багасвал бас л өвчин үүсдэг. Сахрын ор тас хорьж байна гээд жимс, хүнсний ногоо, үр тариаг хориод, зөвхөн мах хэрэглээд байж болохгүй. Бид нь бичил, шим тэжээл хэрэгтэй гэдгийг ойлгох хэрэгтэй. Бичил шим тэжээлийг бүхэл үр тариа, хүнсний ногоо,жимс жимсгэнээс авдаг. Сайн чанарын тос, омегоор баялаг зүйл хэрэглэх ёстой.
Бүлэг хүнсний хорих нь сөрөг үр дагавартай. Ер нь бол эрүүл хооллолт гэдэг нь бүх төрлийн хүнсээ зохих хэмжээгээр хэрэглэхийг хэлнэ. Сайн чанарын өөх тос, уураг, нүүрс ус, амин дэм, эрдэс бодис, усны хэмжээ, хүчилтөрөгчийг бүгдийн зохистой хэмжээгээр хэрэглэх ёстой. Бүлэг хүнсний хорих нь сөрөг үр дагавартай. Ер нь бол эрүүл хооллолт гэдэг нь бүх төрлийн хүнсээ зохих хэмжээгээр хэрэглэхийг хэлдэг. Сайн чанарын өөх тос, уураг, нүүрс ус, амин дэм, эрдэс бодис, усны хэмжээ, хүчилтөрөгчийг бүгдийн зохистой хэмжээгээр хэрэглэх ёстой. Аль нэг нь алдагдаад эхлэхээр нэгийг нь нөгөөгөөр нөхөж авах боломжгүй. Бие махбодод дутагдал бий болдог. Хэрэгцээ байхад бүлэг хүнсээ хориод байхаар дутагдал үүснэ. Ингээд хүмүүс өөрийгөө шим тэжээлийн доройтолд оруулж байдаг. Мөн нэг нэгэндээ зөвлөгөө өгч түүнийгээ хорь, үүнийг хорь гэдэг. Ямар нь хүнсийг хориод байвал дутагдал орно гэдгийг ойлгох хэрэгтэй.
-Ямар нэгэн хүнсний бүтээгдэхүүн хориглож болохгүй юм байна. Зөв хооллолтын үед юуг хориглох вэ?
-Нэмэлт сахрыг хориглоно. Тухайлбал, ундаа жүүс, чихэр, амтанд чанаргүй тосноос өөр ямар нэгэн амин дэм байхгүй. Жимс тодорхой хэмжээний чихэрлэг боловч витамин, эрдэс амин дэм, эслэг гээд хүний биед хэрэгтэй бүх зүйлүүд байгаа. Олон улсын судалгаа, нотолгоогоор аль нэг хоол дэглэмээр хавдрыг бууруулж, дахилтаас сэргийлэх, багасгах, үр нөлөө байхгүй. Хоолны дэглэм барих нь шим тэжээлийн доройтлыг ихэсгэдэг учраас хавдрын үед хоолны дэглэмийг зөвлөдөггүй.
Иргэдийн хувьд кето дэглэм ярьдаг. Кето дэлгэм сайн чанарын өөх тосоор баялаг, бага хэмжээний уурагтай, нүүрс усыг хязгаарласан хоол дэглэм. Үүнийг зарим төрлийн хавдарт сайн сахаргүй болохоор хавдрын эсийг хязгаарлана гэж хүмүүс үздэг. Гэтэл энэ дэглэмийг дэлхийн дээр амьтанд л хийсэн туршилт байгаа. Зөвхөн тархины хавдар дээр туршиж үзсэн. Иймээс бүх хүн хэрэглэхэд зохимжтой биш. Энэ дэглэмийг хавдрын үед хэрэглэдэг хоолны дэглэм биш.
-Хавдар нь бүрэн эмчлэгдсэн, эмчлүүлж байгаа хүмүүс хооллолт нь дээр хэрхэн анхаарах бэ?
